تکنوازان نــــــــــــــــــــــــــی

یک سال پس از درگذشت جاودان استاد نی، حسن کسایی، مراسم یادبود این استاد یگانه در یکی از سالن های دانشگاه شهر ارواین واقع در ایالت کالیفرنیا ‪و به همت انجمن دانشجویان فارغ التحصیل ایرانی این دانشگاه برگزار شد. این انجمن با دعوت از استاد حسین عمومی، استاد موسیقی در این دانشگاه و موسیقیدان و نوازنده برجسته نی که خود از شاگردان مبرز استاد کسایی است، بار دیگر یاد و خاطره این چهره ماندگار را در دل دوستداران موسیقی ایران زمین زنده کرد.

سخنرانی استاد عمومی و نی نوازی ایشان با همراهی نوای تنبک فرامرز امیری که به اجرای قطعاتی از ساخته های استاد کسائی اختصاص داشت و همچنین نغمات دل نشین سه تار کوروش تقوی، فضای متفاوتی را در این سوی مرزهای ایران بوجود آورده بود.

در ابتدای برنامه، کوروش تقوی نوازنده سه تار و از شاگردان استاد محمدرضا لطفی، با نقل قولی از استاد خود، به توصیف توانایی های حسن کسایی در موسیقی پرداخت و سپس قطعاتی را در دستگاه همایون اجرا نمود که مورد تشویق حاضرین در سالن قرار گرفت.

در ادامه برنامه، دکتر حسین عمومی که خود را مسحور استاد کسایی می داند، به توصیف چگونگی آشنایی خود با استاد بی بدیل نی پرداخت. وی با تشریح خدمات فرهنگی و هنری استاد کسایی، به آخرین سی دی منتشر شده از ایشان که در آن ردیف را با نی اجرا کرده اند اشاره کرد و آن را یکی از بهترین آثار برای یادگیری موسیقی ایرانی خواند و افزود: "بعد از گذشت سالیان طولانی، همچنان از این اثر و دیگر آثار استاد جاودان نی بهره برده و مطالب جدیدی را فرا می گیرم".

دکتر حسین عمومی که به تدریس در دانشگاه ارواین مشغول است، صحبت های خود را با توضیحاتی درباره تاریخ موسیقی ایرانی ادامه داد و پس از بیان چگونگی پیدایش ردیف، از اضافه شدن چند گوشه توسط ابوالحسن صبا و سپس حسن کسایی و رابطه عمیق و معنوی این دو استاد با یکدیگر سخن گفت. وی همچنین در بخشی از سخنرانی خود از مهرداد نقیبیان دعوت کرد تا متنی را درباره زندگینامه استاد کسایی قرائت کند، همزمان عکس هایی از استاد کسایی در سنین مختلف به تصویر درآمد. در این هنگام عکسی از استاد کسایی در کنار استاد شهناز توجه عموم را به خود جلب کرد.

دکتر عمومی ضمن تعریف خاطراتی از این دو استاد مسلم، به شرح رابطه معنوی آنها با یکدیگر پرداخت و آن را از علل اصلی متفاوت بودن دونوازی های این دو دانست و از آثار بجا مانده از آنها به عنوان گنجینه ارزشمند موسیقی ایرانی یاد کرد. یکی از نکات جالب در زندگینامه استاد کسائی که دکتر عمومی نیز به آن اشاره کرد، داستان آشنایی وی با ساز نی و یاد گیری آن بود.

به گفته دکتر عمومی، حسن کسایی پس از دو سال تلاش و کار مستمر موفق شد صدایی از ساز خود تولید کند و پس از آن تنها به مدت سه ماه به فراگیری فن نوازندگی در محضر استاد نوایی نوازنده نی پرداخت که در آن زمان مهدی نوایی دوران کهنسالی خود را می گذراند. به عقیده استاد عمومی آنچه حسن کسایی را به مقام استادی رساند، عواملی همچون شیفتگی، هوش و درایت، پشتکار وی و شرایط مناسب جهان پیرامون او بوده است

دکترعمومی سپس به تعریف خاطراتی از استاد کسایی پرداخت (لحن و صدای وی در هنگام صحبت درباره استاد خود به قدری متاثر کننده بود که تمام حاضرین را تحت تاثیر قرار می داد) سپس بخشی از مصاحبه خود با استاد حسن کسایی را برای حاضرین پخش کرد. در این مصاحبه حسن کسایی به اهمیت شعر در موسیقی ایرانی می پردازد و می گوید: "ساز زدن بدون توجه به شعر معنایی ندارد. من در سازم شعر می خوانم". او معتقد است مطلبی که در شعر وجود دارد، باید با کمک موسیقی و بوسیله نوازنده بیان شود. دکتر عمومی ضمن تاکید حرف های استاد کسایی، به بیان اهمیت شعر در موسیقی ایرانی پرداخت و آشنایی با شعر فارسی را برای موسیقیدانان از نکات پر اهمیت دانست.

"شکایت شب هجران که می تواند گفت، حکایت دل ما با نی کسایی کن"، این یکی از ابیات شعری از هوشنگ ابتهاج متخلص به سایه است که آن را در زمان حیات استاد حسن کسایی پیشکش وی کرده است. مهرداد نقیبیان با حضور روی صحنه این شعر زیبا را به طور کامل برای حضار خواند.

سپس دکتر حسین عمومی در آخرین بخش از صحبت های خود از اهمیت ساز نی در ایران سخن گفت و از آن به عنوان سازی که حتی در زمان تحریم موسیقی توسط دولت ها در میان مردم حضور داشته و مورد استفاده قرار می گرفته نام برد، وی از جمله دلایل آن به تمبر صدا و نزدیکی آن به صدای انسان اشاره کرد.

قسمت آخر برنامه به دو نوازی نی و تمبک بر اساس ساخته های استاد حسن کسایی اختصاص داشت. در این بخش فرامرز امیری، دکترعمومی را همراهی می کرد. اجرای قطعات ضربی از ساخته های استاد حسن کسایی در دستگاه ماهور بعد از یک سخنرانی نسبتا طولانی و در عین حال آموزنده که خاطرات شیرین و فراموش ناشدنی استاد بی بدیل نی و شاگردش حسین عمومی را در بر می گرفت، کار آسانی به نظر نمی رسید، اما عشق و علاقه مثال زدنی شاگردی که اکنون خود، به استادی برجسته تبدیل شده است این سخت را آسان می نمود.

در ادامه دکتر عمومی که تغییراتی را در راستای تکامل ساختار نی انجام داده، ضمن بیان این مطلب که استاد حسن کسایی نیز از طرح وی استقبال کرده، به اجرای قطعه ای از ساخته های استاد صبا پرداخت که اجرای آن تنها با استفاد از ساز نی ساخت وی ممکن بود. استفاد از تمبک قابل کوک از دیگر ساخته های دکتر حسین عمومی در این برنامه، ترکیب گوش نوازی را بوجود می آورد.

در شبی ماندگار، همراه با صدای خاطره انگیز نی استاد حسین عمومی، جمعی از شیفتگان موسیقی ایرانی در این سوی دنیا، با تجدید یاد و خاطره استاد بی همتای موسیقی ایرانی، حسن کسایی، بار دیگر به بیش از نیم قرن تلاش های فرهنگی و هنری او ادای احترام کردند.

هرگز نمیرد آنکه دلش زنده شد به عشق
ثبت است در جریده عالم دوام ما